برای دیدن بخشی از جاذبههای تاریخی، مذهبی و بازارهای مشهد لازم نیست از محدوده حرم امام رضا فاصله زیادی بگیرید. چند مکان مهم داخل مجموعه حرم قرار دارند و تعداد دیگری را میتوان با چند دقیقه پیادهروی از ورودی‌های باب‌الرضا، باب‌الجواد، نواب صفوی، طبرسی و شیرازی دید. نکته مهم این است که فاصله یک جاذبه تا «حرم» عدد ثابتی نیست؛ نقطه خروج شما از مجموعه، شلوغی مسیر و وسعت خود حرم روی زمان رفتوآمد اثر می‌گذارند. به همین دلیل، فاصله‌های این راهنما تقریبی هستند و زمان پیادهروی در کنار آنها معیار کاربردی‌تری برای برنامه‌ریزی سفر است.
در این مطلب از تهران هتلز، نکات مهم این مقصد را مرور می‌کنیم.
کدام جاهای دیدنی مشهد واقعا به حرم نزدیک هستند؟
اگر برای گردش در بخش‌های دیگر شهر هم وقت دارید، راهنمای جاهای دیدنی مشهد به انتخاب جاذبههای دورتر از حرم کمک می‌کند.
اگر محل اقامت شما در محدوده حرم باشد، مسجد گوهرشاد، موزههای آستان قدس رضوی، آرامگاه شیخ بهایی و مدرسه پریزاد را می‌توانید بدون خروج از مجموعه زیارتی ببینید. بازار رضا، بازار سرشور، حمام مهدی قلی‌بیک، پیر پالاندوز و تعدادی از بناهای خیابان نواب صفوی نیز در محدوده مناسب پیادهروی قرار دارند. برای باغ‌موزه نادری مسیر طولانی‌تر است و اگر همراه سالمند یا کودک سفر می‌کنید، استفاده از تاکسی میتواند منطقی‌تر باشد.
|
جاذبه |
موقعیت نسبت به حرم |
فاصله یا زمان تقریبی |
|
مسجد گوهرشاد |
داخل حرم |
کمتر از چند دقیقه |
|
موزههای آستان قدس رضوی |
داخل مجموعه حرم |
حدود ۵ دقیقه در مجموعه |
|
آرامگاه شیخ بهایی |
داخل حرم |
حدود ۱ تا ۲ دقیقه |
|
مدرسه پریزاد |
داخل مجموعه حرم |
چند دقیقه پیاده |
|
بازار رضا |
جنوب حرم |
حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه پیاده |
|
حمام مهدی قلی‌بیک |
غرب حرم |
حدود ۵ تا ۸ دقیقه پیاده |
|
مسجد ۷۲ تن |
غرب حرم |
حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه پیاده |
|
بازار سرشور |
غرب حرم |
حدود ۳ تا ۶ دقیقه پیاده |
|
آرامگاه پیر پالاندوز |
شرق حرم |
حدود ۳۲۰ متر |
|
مدرسه عباسقلی خان |
شرق حرم |
حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه پیاده |
|
بازار عباسقلی خان |
جنوب شرقی حرم |
حدود ۳۶۰ متر |
|
خانه تاریخی توکلی |
شرق حرم |
حدود ۵۵۰ متر |
|
خانه تاریخی داروغه |
شرق حرم |
حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیاده |
|
گنبد خشتی |
شمال حرم |
حدود ۱۵ دقیقه پیاده |
|
باغ‌موزه نادری |
شمال غرب حرم |
حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده |
فاصله روی نقشه با مسیر واقعی خروج از حرم یکی نیست. اگر از سمت نامناسب مجموعه خارج شوید، ممکن است برای جاذبه‌ای که از نظر جغرافیایی نزدیک است چند دقیقه بیشتر پیادهروی کنید.
دیدنی‌هایی که داخل مجموعه حرم قرار دارند
معرفی صحن‌ها و رواق‌ها را در راهنمای حرم امام رضا مشهد بخوانید تا بازدید داخل مجموعه را بهتر برنامه‌ریزی کنید.
۱. مسجد گوهرشاد؛ یک بنای تاریخی در کنار زیارت
مسجد گوهرشاد در ضلع جنوبی حرم قرار گرفته و برای دیدن آن نیازی به خروج از مجموعه ندارید. معماری تیموری، گنبد و ایوان‌های مسجد باعث شده است این بنا فقط یک فضای مذهبی نباشد و از نظر تاریخی و معماری نیز اهمیت داشته باشد. اگر زمان محدودی در مشهد دارید، بازدید از مسجد گوهرشاد را میتوان به‌راحتی در همان برنامه زیارت قرار داد.
آدرس: حرم مطهر امام رضا، ضلع جنوبی مجموعه
فاصله تا حرم: داخل مجموعه؛ معمولا چند دقیقه پیاده بسته به صحن محل حضور شما
۲. موزههای آستان قدس رضوی؛ مناسب برای علاقه‌مندان به تاریخ و هنر
مجموعه موزههای آستان قدس یکی از گزینه‌های مناسب برای مسافری است که می‌خواهد در کنار زیارت، زمانی را هم به آثار تاریخی، مذهبی و هنری اختصاص دهد. موقعیت موزه‌ها در مجموعه حرم باعث می‌شود برای بازدید نیازی به رفتوآمد شهری نداشته باشید. ساعت فعالیت موزه‌ها با صحن‌های حرم یکسان نیست و بهتر است برنامه همان روز را پیش از مراجعه بررسی کنید.
آدرس: مجموعه حرم امام رضا، محدوده صحن کوثر و ساختمان‌های موزه آستان قدس
فاصله تا حرم: داخل مجموعه؛ حدود چند دقیقه پیاده
۳. آرامگاه شیخ بهایی؛ توقفی کوتاه در مسیر حرم
آرامگاه شیخ بهایی در داخل مجموعه حرم قرار دارد و فاصله آن تا محدوده مرکزی زیارت بسیار کم است. این مکان برای کسانی که به تاریخ علم و چهره‌های دوره صفوی علاقه دارند، میتواند یک توقف کوتاه در مسیر رفتوآمد میان رواق‌ها باشد. منابع مکانی فاصله آن تا حرم را تنها چند ده متر ثبت کرده‌اند.
آدرس: حرم امام رضا، رواق شیخ بهایی
فاصله تا حرم: داخل مجموعه؛ حدود ۱ تا ۲ دقیقه پیاده
۴. مدرسه پریزاد؛ بخشی از مشهد دوره تیموری
مدرسه پریزاد از بناهای تاریخی محدوده حرم است و از نظر معماری با مجموعه تاریخی اطراف مسجد گوهرشاد ارتباط دارد. این مدرسه در مجاورت رواق دارالولایه و بیوتات بالاسر قرار گرفته و میتواند بخشی از یک مسیر کوتاه تاریخی در داخل حرم باشد.
آدرس: حرم امام رضا، جنب رواق دارالولایه و روبه‌روی مدرسه دو در
فاصله تا حرم: داخل مجموعه؛ چند دقیقه پیاده
از باب‌الرضا و باب‌الجواد به کدام جاذبه‌ها برویم؟
بخش جنوبی و غربی حرم برای کسی که می‌خواهد بازارگردی و بازدید تاریخی را در یک برنامه ترکیب کند، موقعیت مناسبی دارد. بازار رضا در مسیر جنوبی قرار گرفته و بازار سرشور، حمام مهدی قلی‌بیک و مسجد ۷۲ تن در سمت باب‌الجواد به یکدیگر نزدیک هستند.
۵. بازار رضا؛ نزدیکترین مسیر معروف برای خرید سوغات
بازار رضا از شناخته‌شده‌ترین بازارهای اطراف حرم است و ورودی آن در محدوده میدان بیت‌المقدس قرار دارد. اگر از باب‌الرضا خارج شوید، معمولا با کمتر از ۱۰ دقیقه پیادهروی به بازار می‌رسید. مسیر طولی بازار تا محدوده ۱۷ شهریور ادامه پیدا می‌کند، بنابراین اگر قصد دارید تمام بازار را طی کنید باید زمان بیشتری برای برگشت در نظر بگیرید.
آدرس: مشهد، میدان بیت‌المقدس، ابتدای بازار رضا، امتداد مسیر تا میدان ۱۷ شهریور
فاصله تا حرم: حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه پیاده از باب‌الرضا
۶. حمام مهدی قلی‌بیک؛ موزه مردم‌شناسی در بافت قدیمی اطراف حرم
حمام مهدی قلی‌بیک یکی از بناهای تاریخی دوره صفوی در محدوده بازار سرشور است که اکنون کاربری موزه‌ای دارد. نزدیکی آن به باب‌الجواد باعث می‌شود بتوانید بازدید از حمام را با مسجد ۷۲ تن و بازار سرشور در یک مسیر قرار دهید.
آدرس: مشهد، خیابان اندرزگو، بازار سرشور، محدوده بازار فرش‌فروش‌ها
فاصله تا حرم: حدود ۵ تا ۸ دقیقه پیاده از باب‌الجواد
۷. مسجد ۷۲ تن؛ معماری تاریخی در کنار بازار سرشور
مسجد ۷۲ تن که با نام مسجد شاه نیز شناخته می‌شود، در محدوده اندرزگو و بازار سرشور قرار دارد. موقعیت آن در نزدیکی باب‌الجواد و حمام مهدی قلی‌بیک باعث می‌شود برای دیدن چند اثر تاریخی مجبور به طی مسیرهای جداگانه نباشید.
آدرس: مشهد، خیابان اندرزگو یا خسروی نو، محدوده بازار سرشور
فاصله تا حرم: حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه پیاده
۸. بازار سرشور؛ بازارگردی کوتاه در غرب حرم
بازار سرشور در سمت غربی حرم قرار دارد و از باب‌الجواد به‌سرعت میتوان به آن رسید. اگر هدف شما خرید سوغات یا قدم‌زدن در یک محدوده تجاری قدیمی‌تر است اما نمی‌خواهید تا بازار رضا بروید، این مسیر انتخاب مناسبی است. حمام مهدی قلی‌بیک و مسجد ۷۲ تن نیز در همین محدوده قرار دارند.
آدرس: مشهد، خیابان اندرزگو، بازار سرشور
فاصله تا حرم: حدود ۳ تا ۶ دقیقه پیاده از باب‌الجواد
اگر این سه مکان را با هم می‌بینید، ابتدا از باب‌الجواد وارد محدوده بازار سرشور شوید و سپس حمام مهدی قلی‌بیک و مسجد ۷۲ تن را در همان مسیر ببینید. رفت‌وبرگشت جداگانه از حرم فقط زمان پیادهروی شما را بیشتر می‌کند.
مسیر نواب صفوی؛ چند جاذبه تاریخی در فاصله کوتاه از هم
سمت نواب صفوی یکی از بهترین بخش‌های اطراف حرم برای علاقه‌مندان به بناهای تاریخی است. پیر پالاندوز، مدرسه و بازار عباسقلی خان، خانه توکلی و خانه داروغه در محدوده‌ای قرار گرفته‌اند که میتوان بخشی از آنها را در یک گردش پیاده دید.
۹. آرامگاه پیر پالاندوز؛ حدود ۳۲۰ متر تا حرم
آرامگاه پیر پالاندوز در سمت جنوب شرقی حرم و نزدیک ورودی نواب صفوی قرار گرفته است. داده‌های مکانی فاصله آن را تا حرم حدود ۳۲۰ متر نشان می‌دهند؛ بنابراین برای بسیاری از مسافران یکی از ساده‌ترین جاذبههای خارج از مجموعه حرم برای بازدید پیاده است.
آدرس: مشهد، ضلع جنوب شرقی حرم، محدوده خیابان نواب صفوی
فاصله تا حرم: حدود ۳۲۰ متر؛ تقریبا ۵ تا ۱۰ دقیقه پیاده بسته به ورودی
۱۰. مدرسه عباسقلی خان؛ بنای صفوی در ابتدای نواب صفوی
مدرسه عباسقلی خان در ابتدای خیابان نواب صفوی و در حاشیه زیرگذر قرار دارد. ساختمان همچنان کاربری آموزشی و حوزوی دارد؛ به همین دلیل امکان ورود به همه بخش‌های بنا ممکن است در همه زمان‌ها یکسان نباشد.
آدرس: مشهد، ابتدای خیابان نواب صفوی، حاشیه زیرگذر
فاصله تا حرم: حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه پیاده از ورودی نواب صفوی
۱۱. بازار عباسقلی خان؛ بخشی کوچک از بافت تجاری قدیم مشهد
بخش زیادی از بازار تاریخی عباسقلی خان در جریان تغییرات بافت اطراف حرم از میان رفته است، اما قسمت‌هایی از آن همچنان در محدوده بین نواب صفوی و خیابان امام رضا دیده می‌شود. داده‌های مکانی فاصله بازار تا حرم را حدود ۳۶۰ متر نشان می‌دهند.
آدرس: مشهد، محدوده بین خیابان نواب صفوی و امام رضا، نزدیک مدرسه عباسقلی خان
فاصله تا حرم: حدود ۳۶۰ متر
۱۲. خانه تاریخی توکلی؛ حدود ۵۵۰ متر تا حرم
خانه توکلی یکی از بناهای قاجاری محدوده نواب صفوی است و آجرکاری و کاشی‌کاری نمای آن از بخش‌های شاخص بنا به شمار می‌رود. فاصله این خانه تا حرم حدود ۵۵۰ متر اعلام شده و از سمت نواب صفوی میتوان با یک پیادهروی کوتاه به آن رسید.
آدرس: مشهد، خیابان نواب صفوی، نواب صفوی ۷
فاصله تا حرم: حدود ۵۵۰ متر؛ نزدیک ۷ تا ۱۰ دقیقه پیاده
۱۳. خانه تاریخی داروغه؛ مقصد مناسب برای معماری و عکاسی
خانه داروغه در راسته حوض مسگران و یکی از کوچه‌های قدیمی محدوده نواب صفوی قرار دارد. فاصله مستقیم آن تا محدوده حرم در برخی داده‌های مکانی حدود ۶۰۰ متر ثبت شده، اما مسیر واقعی پیاده بسته به ورودی حرم و خیابان انتخابی میتواند حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول بکشد.
آدرس: مشهد، خیابان نواب صفوی، شارستان رضوی، راسته حوض مسگران، کوچه داروغه
فاصله تا حرم: حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیاده
اگر می‌خواهید پیر پالاندوز، مدرسه عباسقلی خان، خانه توکلی و خانه داروغه را ببینید، بهتر است همه را در یک خروج از حرم برنامه‌ریزی کنید. برگشتن به حرم بعد از هر جاذبه باعث چند برابر شدن مسیر پیاده می‌شود.
از سمت طبرسی کدام بنای تاریخی نزدیک است؟
۱۴. گنبد خشتی؛ بنایی تاریخی در شمال حرم
گنبد خشتی در محدوده خیابان طبرسی و یکی از کوچه‌های نزدیک حرم قرار گرفته است. برخی منابع فاصله جغرافیایی آن تا مجموعه حرم را در حدود ۵۰۰ متر ثبت کرده‌اند، اما مسیر پیاده از ورودی طبرسی و شرایط عبور در خیابان‌ها میتواند حدود ۱۵ دقیقه زمان ببرد.
آدرس: مشهد، خیابان طبرسی، کوچه گنبد خشتی، محدوده طبرسی ۱ و ۲
فاصله تا حرم: حدود ۱۵ دقیقه پیاده از سمت طبرسی
برای باغ‌موزه نادری بهتر است پیاده برویم یا تاکسی بگیریم؟
۱۵. باغ‌موزه نادری؛ جاذبه تاریخی در مسیر خیابان شیرازی
باغ‌موزه نادری و آرامگاه نادرشاه افشار در محدوده چهارراه شهدا و خیابان شیرازی قرار دارند. این مکان نسبت به بیشتر جاذبههای فهرست فاصله بیشتری تا حرم دارد. برای یک فرد بزرگسال، مسیر پیاده از سمت ورودی شیرازی قابل انجام است، اما در روزهای شلوغ، هوای گرم یا همراهی کودک و سالمند، تاکسی انتخاب راحت‌تری خواهد بود. زمان پیادهروی بسته به نقطه شروع حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه برآورد می‌شود.
آدرس: مشهد، خیابان شیرازی، چهارراه شهدا، باغ‌موزه نادری
فاصله تا حرم: حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده؛ با خودرو زمان کوتاه‌تری نیاز دارد
چطور ۱۵ جاذبه اطراف حرم را بدون رفتوآمد اضافه ببینیم؟
برای هماهنگ کردن این بازدیدها با مدت اقامت، رفتوآمد و برنامه روزانه، راهنمای سفر به مشهد را نیز بخوانید.
بهترین روش این نیست که هر بار پس از دیدن یک جاذبه به حرم برگردید. مسیرها را براساس خروجی حرم دسته‌بندی کنید: باب‌الجواد برای بازار سرشور، حمام مهدی قلی‌بیک و مسجد ۷۲ تن؛ نواب صفوی برای پیر پالاندوز، عباسقلی خان، خانه توکلی و خانه داروغه؛ باب‌الرضا برای بازار رضا؛ طبرسی برای گنبد خشتی و شیرازی برای باغ‌موزه نادری.
این موضوع هنگام انتخاب هتل هم اهمیت دارد. دو هتل ممکن است روی نقشه تقریبا فاصله یکسانی تا حرم داشته باشند، اما قرار گرفتن آنها در دو سمت متفاوت مجموعه، دسترسی کاملا متفاوتی به جاذبه‌ها و برنامه روزانه شما ایجاد کند. اگر قصد دارید بیشتر زمان سفر را در بافت تاریخی اطراف نواب صفوی بگذرانید، موقعیت اقامتگاه از نظر جهت قرارگیری میتواند به اندازه فاصله عددی آن تا حرم مهم باشد.
فقط عبارت «۵۰۰ متر تا حرم» را معیار انتخاب هتل قرار ندهید. بررسی کنید این فاصله تا کدام ورودی حرم است و آیا همان ورودی با مسیرهای روزانه شما هماهنگی دارد.
اگر فقط نصف روز وقت دارید، کدام مسیر منطقی‌تر است؟
برای هماهنگ کردن گردش اطراف حرم با زیارت در زمان آرام‌تر، راهنمای ساعات خلوت حرم امام رضا را نیز بخوانید.
برای یک برنامه کوتاه، ابتدا جاذبههای داخل حرم مانند مسجد گوهرشاد و موزههای آستان قدس را ببینید. سپس از یک سمت حرم خارج شوید و فقط همان محدوده را ادامه دهید. برای مثال، مسیر نواب صفوی امکان دیدن چند بنای تاریخی نزدیک به هم را فراهم می‌کند، در حالی که خروج از باب‌الجواد برای ترکیب بازارگردی و بازدید از حمام و مسجد تاریخی مناسب‌تر است.
در انتخاب محل اقامت نیز همین منطق را در نظر بگیرید؛ نزدیک بودن به حرم زمانی بیشترین ارزش را دارد که هتل در سمتی قرار گرفته باشد که با برنامه زیارت، خرید و گردش شما هماهنگ است. هنگام بررسی گزینه‌های اقامت در تهران هتلز، بهتر است علاوه بر فاصله عددی، خیابان و ورودی نزدیک به هتل را هم در تصمیم خود لحاظ کنید.
سوالات متداول
نزدیکترین جاهای دیدنی به حرم امام رضا کداماند؟
مسجد گوهرشاد، آرامگاه شیخ بهایی، مدرسه پریزاد و موزههای آستان قدس داخل مجموعه حرم قرار دارند. در خارج از حرم نیز بازار سرشور، پیر پالاندوز و بازار رضا از گزینههایی هستند که با چند دقیقه پیادهروی میتوان به آنها رسید.
آیا میتوان جاهای دیدنی اطراف حرم را پیاده دید؟
بخش زیادی از جاذبههای این فهرست در محدوده مناسب پیادهروی قرار دارند. با این حال، وسعت مجموعه حرم، شلوغی مسیر و همراه داشتن کودک یا سالمند میتواند زمان واقعی رفتوآمد را بیشتر کند.
خانه داروغه و خانه توکلی به هم نزدیک هستند؟
بله. هر دو در محدوده خیابان نواب صفوی قرار دارند و بهتر است بازدید از آنها را همراه با مدرسه عباسقلی خان و پیر پالاندوز در یک مسیر برنامه‌ریزی کنید.
کدام بازار مشهد به حرم نزدیک‌تر است؟
چند بازار در فاصله کوتاه از حرم قرار دارند. بازار سرشور از سمت باب‌الجواد و بازار رضا از سمت باب‌الرضا دسترسی ساده‌ای دارند، بنابراین نزدیکترین گزینه برای شما به خروجی حرم و محل اقامتتان بستگی دارد.
آیا فاصله درج‌شده هتل‌ها تا حرم برای برنامه‌ریزی کافی است؟
خیر. بهتر است علاوه بر فاصله، مشخص کنید هتل به کدام ورودی حرم نزدیک است. قرار گرفتن هتل در سمت مناسب میتواند زمان رفتوآمد روزانه به بازارها، خانه‌های تاریخی و دیگر جاذبههای اطراف حرم را کاهش دهد.
